اهميت روستاها نه فقط در اقتصاد، کشاورزي و دامداري و نه در ارزشهاي گردشگري يا منظري آنها و طبيعت، بلکه در اتصال به تجربه زيستي هزاران ساله در اين سرزمين است. اگرچه اين تجربه مي توانست از طريق شهرها نيز انتقال پيدا کند ولي تغييرات شديد کالبدي و روابط اجتماعي در شهرها عملا اين توان را در برقراري ارتباط با ريشه هاي فرهنگي تاريخي از شهرها سلب نموده است. از اين رو، روستاها از منظر دست يابي به اصيل ترين دستاوردهاي فرهنگي برخاسته از تجربه زيستي، گنج‌هاي بي بديلي به شمار مي آيند که حفظ و حراست از ساختارهاي کالبدي و ارزشهاي نهفته در آنها به ضرورتي براي آينده بهتر سرزمين‌مان تبديل شده است.
بايد به ياد داشت که رابطه مفاهيم و ارزشهاي فرهنگي و کالبد تاريخي رابطه اي دوسويه بوده و حيات هر يک بدون ديگري در خطر خواهد افتاد. از اين رو، حفاظت از ساختارهاي تاريخي سکونتگاه‌هاي روستايي، ظرفي ايمن براي پاسداشت فرهنگ زيستي روستاها ارزيابي مي‌شود. اگرچه امروزه، بخش مهمي از روستاهاي تاريخي نيز سرنوشتي مشابه شهرها را تجربه کرده اند، اما گستردگي مکاني و تعدد روستاها موجب شده تا هنوز برخي از اين سکونتگاه‌ها، تا حد قابل قبولي، کالبد تاريخي و از اين طريق، روابط اجتماعي، فرهنگي و تاريخي خود را حفظ کنند. با چنين نگاهي، حفاظت از اين دسته از روستاها شامل دو مسير متمايز اما وابسته هم خواهد بود. مسير نخست، حفظ ارزشهاي موجود اعم از تمام ساختارهاي کالبدي و فرهنگي شامل؛ آداب کشاورزي، غذا، پوشاک، صنايع دستي، جشنها ، عزاداري ها و … از طريق مرمت اجزاي کالبدي تاريخي و احياي نهادهاي اجتماعي و مطالعه و احياي آداب و رسوم محلي است. در اين مسير، گردشگري به مثابه ابزاري در دسترس، بنيه و توان اقتصادي لازم را براي به حرکت در آوردن اقتصاد روستايي فراهم خواهد آورد. مسيري که اگرچه مي‌تواند با بهره‌گيري از رويکردهاي مناسب، توسعه متوازن و ارزش‌مبنا را فراهم آورده و سبب نقل و انتقال‌هاي فرهنگي گردد، اما حفظ اصالت و ارزش‌هاي فرهنگيِ تاريخي، به موازات رويکرد جديد، از مهمترين چالش‌هاي آن خواهد بود. مسير دوم، توسعه روستا و گاه ساخت ابنيه جديد براي پاسخگويي به نيازهاي جديد چون مدرسه، درمانگاه، و…، يا بازسازي‌هاي پس از سانحه است که عموما در فوريت‌هاي زماني و در مواقع بحران، رخ داده و نتايج اقدامات موجود، بيانگر روحِ اغلب نامتوازن اقدامات صورت گرفته با ساختارهاي اصيلِ معماريِ روستايي کشور است. در نگاه اصولي به اين مسير، مي‌توان، چالش اصلي را در توانايي ايجاد رابطه با داشته هاي فرهنگي و تجربيات زيستي تاريخي دانست که معمولا بهترين پاسخها براي برخورد با محيط زيست را دارا مي باشند. آيا بايد با تکنيک‌هاي نوين ساختمان‌سازي؛ تير و ستون بتني و فلزي و بلوک سيماني و آجر ساختمان ساخت و با اندودي از کاهگل، مزورانه ادعاي اصالت کرد يا مي توان با شناخت عميق نسبت به تکنيکهاي ساخت تاريخي از يک سو و الگوهاي فضايي منطبق بر زندگي طبيعي مردم نيازهاي جديد را پاسخ گفت؟
در پژوهشي که کتاب حاضر چکيده آن است، به هر دو مسير توجه شده و تلاش گرديده است تا با استفاده از مطالعه و شناخت عميق عرصه‌هاي گوناگون اقليمي و فرهنگي اين سرزمين از يک سو و با استفاده از تجربه مرمت بناهاي تاريخي از سوي ديگر، به دستوالعمل هايي دست يابيم که مرمت ابنيه روستايي را امکان پذير کرده و آنها را براي کارکردهاي رو به رشد گردشگري روستايي آماده کند. در حوزه ساخت ابنيه جديد، اما با چالش جدي تري روبرو هستيم. با ورود حوزه مهندسي ساختمان با کارشناساني مواجهيم که در عين تسلط بر دانش سازه، با مفاهيم بنيادين حوزه فرهنگ و احياي زبان معماري تاريخي آشنايي کافي را نداشته و آنچه براي دست اندرکاران اين حوزه بسيار با اهميت تلقي مي شود، براي اين کارشناسان تعيين کننده محسوب نمي گردد. اين موضوع، سبب شده است تا مهمترين دستاورد اين پژوهش که رسيدن به اصولي براي استفاده از روشهاي تاريخي ساخت ابنيه بومي و تحول آن براي احداث ابنيه جديد باشد، از دستور کار پژوهش خارج شود. اگرچه اين پژوهش در هدف اوليه خود، با اذعان به فقدان آيين‌نامه ساخت با مصالح بومي، به دنبال تعريف کدهاي جديد ساختماني در کشور بود، اما نتايج پژوهش، خود به دليل فقدان آيين‌نامه‌هاي موجود، مورد تقطيع و اعمال نظرهاي سليقه‌اي واقع شد. بنابراين، اگرچه کتاب حاضر براي خواننده دقيق، ممکن است در دسترسي به يکي از اهداف خود ناموفق ارزيابي گردد، اما ضرورت انجام پژوهش‌هاي آتي و دستيابي به دستورالعمل‌هاي اجرايي براي ارتقاء سازه‌ها و تکنيک‌هاي ساختمان‌هاي بومي را به خواننده يادآور خواهد شد. آنچه پيش روي شماست، حاصل پژوهشي سه ساله در گستره‌اي به وسعت سرزمين ايران و بيش از پنجاه هزار کيلومتر رانندگي در جاده‌ها و مطالعات ميداني در ناب‌ترين سکونتگاه‌هاي روستايي کشور است. اميدواريم خوانندگان و مخاطبان اين کتاب، در امر مرمت و حفاظت از روستاهاي با ارزش کشور، موفق‌تر عمل کرده و گامهاي موثرتري را در رسيدن به شيوه‌ها و قوانين ساخت‌و‌سازهاي جديدِ منطبق بر زبان معماري تاريخي اين سرزمين بردارند.